అనారోగ్యానికి గురైనప్పుడు లేదా కొన్ని ప్రత్యేక చికిత్సల కోసం వైద్యులు ఇంజక్షన్ను సూచిస్తారు. చాలామందికి ఇంజక్షన్ వేస్తే మందు వెంటనే ఎలా పనిచేస్తుంది? అది శరీరంలోకి వెళ్లిన తర్వాత ఏం జరుగుతుంది? అనే సందేహం ఉంటుంది. నిజానికి ఇంజక్షన్ ద్వారా ఇచ్చే మందు శరీరంలోకి ప్రవేశించిన తర్వాత చాలా క్రమబద్ధమైన ప్రక్రియ ద్వారా తన ప్రభావాన్ని చూపిస్తుంది.
ఇంజక్షన్ను ఏ భాగంలో ఇస్తున్నారనే దానిపై అది పనిచేసే విధానం ఆధారపడి ఉంటుంది. కొన్ని ఇంజక్షన్లు నేరుగా రక్తనాళంలో (Intravenous – IV) ఇస్తారు. ఈ సందర్భంలో మందు నేరుగా రక్తప్రసరణలోకి చేరి, కొద్ది సెకన్లు లేదా నిమిషాల్లోనే శరీరమంతా వ్యాపిస్తుంది. అత్యవసర పరిస్థితుల్లో వైద్యులు ఈ పద్ధతినే ఎక్కువగా ఉపయోగిస్తారు.
మరికొన్ని ఇంజక్షన్లు కండరాల్లోకి (Intramuscular – IM) ఇస్తారు. ఈ మందు మొదట కండరాల్లో నిల్వ ఉండి, అక్కడి నుంచి నెమ్మదిగా రక్తంలోకి కలుస్తుంది. దీంతో మందు ప్రభావం కొంతసేపు కొనసాగుతుంది. టీకాలు, కొన్ని యాంటీబయాటిక్స్, విటమిన్ ఇంజక్షన్లు ఈ విధంగా ఇస్తారు.
చర్మం కింద (Subcutaneous – SC) ఇచ్చే ఇంజక్షన్లు మరింత నెమ్మదిగా శరీరంలో కలుస్తాయి. ఇన్సులిన్ వంటి మందులు ఈ విధానంలో ఇస్తారు. ఇలా చేయడం వల్ల మందు క్రమంగా విడుదలై ఎక్కువసేపు పనిచేస్తుంది.
మందు రక్తంలోకి చేరిన తర్వాత అది రక్తప్రసరణ ద్వారా శరీరంలోని అవసరమైన అవయవాలు లేదా కణాలకు చేరుతుంది. అక్కడ ఉన్న ప్రత్యేక రిసెప్టర్లతో కలిసి పనిచేసి వ్యాధిని తగ్గించడం, నొప్పిని నియంత్రించడం, ఇన్ఫెక్షన్ను ఎదుర్కోవడం లేదా శరీరంలో లోపించిన హార్మోన్లు, పోషకాలను భర్తీ చేయడం వంటి పనులు చేస్తుంది.
ఉదాహరణకు యాంటీబయాటిక్ ఇంజక్షన్ బ్యాక్టీరియాను నాశనం చేయడానికి పనిచేస్తుంది. నొప్పి నివారణ ఇంజక్షన్ నొప్పి సంకేతాలను మెదడుకు చేరకుండా అడ్డుకుంటుంది. ఇన్సులిన్ ఇంజక్షన్ రక్తంలో చక్కెర స్థాయిని నియంత్రించడంలో సహాయపడుతుంది. టీకాలు అయితే శరీర రోగనిరోధక వ్యవస్థను ఉత్తేజపరచి భవిష్యత్తులో వచ్చే వ్యాధుల నుంచి రక్షణ కల్పిస్తాయి.
మందు తన పని పూర్తిచేసిన తర్వాత శరీరం దానిని పూర్తిగా బయటకు పంపే ప్రక్రియను ప్రారంభిస్తుంది. ఎక్కువ భాగం మందులు కాలేయంలో (Liver) రసాయన మార్పులకు గురై, తర్వాత మూత్రపిండాల (Kidneys) ద్వారా మూత్రం రూపంలో బయటకు వెళ్తాయి. కొన్ని మందులు పిత్తరసం లేదా మల రూపంలో కూడా శరీరం నుంచి తొలగిపోతాయి.
అయితే ప్రతి ఇంజక్షన్ ఒకే విధంగా పనిచేయదు. మందు రకం, మోతాదు, రోగి వయస్సు, ఆరోగ్య పరిస్థితి, శరీర బరువు వంటి అంశాలపై దాని ప్రభావం ఆధారపడి ఉంటుంది. అందుకే వైద్యుల సలహా లేకుండా స్వయంగా ఇంజక్షన్లు తీసుకోవడం లేదా ఇతరులకు వేయించడం ప్రమాదకరం.
మొత్తానికి, ఇంజక్షన్ అనేది కేవలం మందును శరీరంలోకి పంపే మార్గం మాత్రమే కాదు. అది అవసరమైన చోటుకు వేగంగా లేదా నియంత్రితంగా మందును చేరవేసి, వ్యాధిని సమర్థవంతంగా నియంత్రించడానికి ఉపయోగపడే ముఖ్యమైన వైద్య విధానం. అందుకే ఇంజక్షన్లు ఎల్లప్పుడూ అర్హత కలిగిన వైద్యులు లేదా శిక్షణ పొందిన ఆరోగ్య సిబ్బంది పర్యవేక్షణలో మాత్రమే తీసుకోవాలి.